ÇOK ÖNEMLİ NOT: Bu yazı muhtemelen Türkiye’de gerçek imzalı ilk “Yapay Zeka” yazısı olacak.

Yazı benim imzamı taşıyor  ama tamamen Yapay Zeka tarafından yazıldı.

ChatGBT’ye şu talimatı verdim:

“Benim son 2 ayda okuduğum bilimsel kitap, dergi ve yazılardan hareketle ve benim tarz ve üslubumla bir yazı hazırla.”

Ana teması şu olsun:

“Yaşlı popülist liderler kaç yaşına kadar başımızda kalabilir.”

CHATGBT BENİM 2 SAATTE YAZACAĞIM

BU YAZIYI 10 SANİYEDE YAZDI

Yaptığı işe baktım:

Sadece üslubumu taklit etmekle kalmamış.

Adeta benim beynim olmuş, “Ben” haline gelmiş, benim olaylar arasında ilişki kurma tarzımı ve zihniyetimi öğrenmiş ve taklit etmiş. Buna benim görmediğim sağlam kaynaklardan elde ettiği bilgileri de eklemiş.

Üstelik hepsinin kaynaklarını da belirtmiş.

Ve işte bu yazı ortaya çıkmış.

Kendi hayalimi aynada seyreder gibi okudum.

Ben organik zekamla bu yazıyı ancak 2 saatte yazabilirdim. O yapay zekası ile  10 saniyede yazdı.

UZUN BİR YAZI AMA DEVİR

AÇICI BİR ETKİSİ OLABİLİR

Biliyorum, bugün bir insanın sonuna kadar çok zor gidebileceği uzun bir yazı oldu.

Ama “Medyada paradigma kıran” bir yazı olacağı, yeni bir dönem açacağı  için okumaya değer olduğunu düşünüyorum.

Bu sözümü de bir süper ego ve megalomaninin eseri olarak görmeyin.

Okuduğunuz zaman daha iyi anlayacaksınız niyetimi…

Ve sonunda çok gerçekçi bir de soru soracağım.

Şimdi ben organik zekamı da alıp kenara çekiliyorum.

Söz benim “AI Avatarımda…”

Aşağıda tırnak işareti içinde başlayıp biten yazı tamamen onun. Tek kelimesine dokunmadım.

Belki benim organik zekamdan muzdarip olan, nefret edenler için de müsekkin bir etki yaratabilir.

İKİ POPÜLİST LİDERİN AÇIK KALMIŞ MİKROFONU

SAYESİNDE ÖĞRENDİĞİMİZ “150 YAŞ PLANI”

“Geçen yıl 3 Eylül günü Pekin’de çok tuhaf bir sahne yaşandı.

Çin, İkinci Dünya Savaşı’nın bitişinin 80’inci yıldönümünü dev bir askeri geçit töreniyle kutluyordu.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin yan yana yürüyordu.

Yanlarında Kuzey Kore lideri Kim Jong Un vardı.

Üç otoriter lider…

Bir de aralarında açık unutulmuş bir mikrofon…

Bu bilgileri o açık mikrofon sayesinde öğrendik.

AÇIK UNUTULAN MİKROFONDAN

DÜNYAYA YAYILAN 150 YAŞ SOHBETİ

Konu ne Ukrayna savaşıydı. Ne Trump… Ne Tayvan…

Ne de önlerinden geçen kıtalararası füzeler.

Konu ölümsüzlüktü.

Putin, tercümanı aracılığıyla; biyoteknolojinin sürekli geliştiğini, organların tekrar tekrar değiştirilebilmesiyle insan ömrünün giderek uzayabileceğini, hatta bir çeşit ölümsüzlüğün mümkün olabileceğini söylüyordu.

Xi Jinping’in cevabı daha da ilginçti:

“Bu yüzyılda insanların 150 yaşına kadar yaşayabileceğini öngörenler var.”

PUTİN VE XI 150 YAŞINA KADAR

BAŞTA KALMAK İSTER Mİ

Putin daha sonra, Reuters’e  gerçekten böyle bir konuşma yaptıklarını doğruladı.

İtiraf edeyim.

Bu konuşmayı ilk duyduğumda aklıma bilim değil siyaset geldi.

Şunu düşündüm:

Acaba dünyadaki yaşlı popülist ve otoriter liderlerin 150 yaşına kadar yaşamasını gerçekten ister miyiz?

Tabi bir de şu var:  

Onlar 150 yaşına kadar yaşarsa, iktidarlarını da 150 yaşına kadar sürdürmek isterler mi?

NATIONAL GEOGRAPHIC’İN KAPAĞINDAKİ

SİHİRLİ İKİ KELİME: YAŞLANMANIN SONU

Bu soru geçen hafta yeniden aklıma geldi.

National Geographic’in Eylül sayısının kapağında çok çarpıcı iki kelime vardı:

“The End of Aging?”

Yani: “Yaşlanmanın sonu mu?”

Derginin D.T Max imzalı yazısının başlığı bile insanı durduracak türdendi:

“Yaşlanmayı sona erdirmenin eşiğinde miyiz?”

ZENGİNLER 150 YAŞINA KADAR

YAŞAMAK İÇİN NE HARCIYOR
 

Yazı, milyarderlerin milyarlarca dolar yatırdığı ve artık bilimkurgu olmaktan yavaş yavaş çıkmaya başlayan yeni bir bilim dünyasını anlatıyordu:

Longevity…

Ama bu defa mesele vitaminler, spor, diyet, metformin veya günde kaç adım attığınız değildi. Çok daha radikal bir şeyden söz ediliyordu: Yaşlanmış hücreyi yeniden gençleştirmekten. 

BU NİSAN AYINDA 70 YAŞINDA BİR

ADAMIN GÖZÜNE YAPILAN O İĞNE

National Geographic yazısının en çarpıcı bölümü,  California’nın Glendale kentindeki sıradan bir muayene odasında geçiyor.

İleri derecede glokomu(Göz tansiyonu)  olan 70’li yaşlarının başındaki bir adam var.

Yıllardır hastalıkla mücadele ediyor.

Birçok ameliyat geçirmiş.

Ama görüş alanının ancak yarısını görebiliyor.

ER-100’ÜN ASIL HEDEFİ

GLAKOMA DEĞİL

Nisan ayında bir doktor işte o adamın sol gözüne bir madde enjekte etti: Adı “ ER-100’dü” .

Bu sıradan bir glokom ilacı değil. Çünkü amaç sadece göz tansiyonunu düşürmek veya hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak değil.

Amaç çok daha iddialı:

Hasar görmüş görme siniri hücrelerine, unuttukları  gençliklerini hatırlatmak.

National Geographic’in anlattığı bu deneyin arkasındaki isimlerden biri Harvard’lı genetikçi David Sinclair.

ER-100 bugün açık açılı glokom ve NAION denilen başka bir optik sinir hastalığında Faz 1 insan deneyinde.

Amerikan sağlık otoritesi FDA, Ocak 2026’da insanlara uygulanmasına  izin verdi; ilk hastaya doz verildi.

Çalışmanın ilk amacı güvenliği görmek.

Yani henüz “glokomu gençleştirerek tedavi ediyor” diyebileceğimiz bir sonuç yok. (Life Biosciences, Inc.⁠) Ama arkasındaki fikir olağanüstü.

JAPON YAMANAKA’NIN

DÖRT SİHİRLİ ANAHTARI

Hikâye 20 yıl kadar önce Japon bilim insanı Shinya Yamanaka ile başlıyor.

Yamanaka yetişkin bir hücreyi dört özel faktör kullanarak adeta geçmişine götürebileceğini keşfetti.

OCT4… SOX2… KLF4… c-MYC…

Bunlara bugün “Yamanaka faktörleri” deniyor.  

DR. YAMANAKA ZAMANI

DURDURMAYI BAŞARDI MI

Bu keşif ona 2012 Nobel Tıp Ödülü’nü getirdi.

Çünkü ortaya çıkan fikir neredeyse insanın zaman anlayışına meydan okuyordu:

Hücrenin yaşı tek yönlü bir yol olmayabilir. Yani hücrenin zamanı durdurulabilirdi.

ÇOK GERİ GİDERSENİZ

HÜCRENİN HAFIZASINI SİLEBİLİRSİNİZ

Ancak önemli bir sorun vardı.

Hücreyi fazla geriye götürürseniz gençleştirmekle kalmıyor, kimliğini de silebiliyorsunuz.

Mesela, bir deri hücresi artık deri hücresi olduğunu unutabiliyor.

Daha kötüsü kontrolsüz hücre çoğalması ve kanser riski ortaya çıkabiliyor.

AMAÇ HÜCREYİ ÇOCUKLUĞUNA

GÖTÜRMEDEN GENÇLEŞTİRMEK

İşte longevity dünyasının peşinde olduğu büyük numara burada:

Hücreyi çocuklaştırmadan gençleştirmek.

Yani 75 yaşındaki hücreyi sıfır yaşına götürmek değil.

Onu hâlâ aynı hücre olarak tutup biyolojik saatini geriye almak.

İsviçre saati kadar hassas bir ayar gerektiriyor yani…

4 YAMANAKA FAKTÖRÜNÜN  

SADECE ÜÇÜ KULLANIYOR

ER-100’ün ilginç yanı burada.

Yamanaka’nın dört faktörünün tamamını kullanmıyor.

Kullandığı, OCT4, SOX2 ve KLF4;  Yani kısaca OSK denilen üçlü kombinasyon. c-MYC’yi dışarıda bırakılıyor.

ER-100 tıpkı Buonthec aşısındaki gibi, hücrelere bir mesaj gönderiyor.

AAV2 adı verilen bir postacı ile, bu üç faktörün hücrelerde kontrollü biçimde ifade edilmesini sağlayacak genetik talimatları hücrelere iletiyor.

Szin ve benim anlayabileceğimiz bir dille ifade edersek;

DNA’yı değiştirmiyorlar. DNA’nın kullanım kılavuzunu gençleştirmeye çalışıyorlar.

21 YAŞINDAKİ KADININ HÜCRESİ

İLE 75 YAŞINDAKİNİN HÜCRESİ

National Geographic yazısında beni asıl heyecanlandıran bölüm ise göz değil, deri hücreleriydi.

Araştırmacı Juan Carlos Izpisua Belmonte yazara mikroskop altında üç örnek gösteriyor.

Birincisi 21 yaşındaki bir kadının deri hücreleri.

Düzenli… Tertipli…

Yazar bunları düzgünce sıralanmış yarı kıvrık pirinç tanelerine benzetiyor.

Sonra 75 yaşındaki bir kadının hücrelerini gösteriyor. Dağınık… Yaşlanmış…

75 YAŞINDAKİ KADININ DAĞINIK

SAÇLARI BOTOKSSUZ DÜZELTİLEBİLİR Mİ

Ardından aynı 75 yaşındaki kadının Yamanaka faktörleriyle müdahale edilmiş hücrelerini gösteriyor.

Sonuç?

21 yaşındaki kadar değil. Ama artık eskisi kadar dağınık da değil. National Geographic’in nefis benzetmesiyle sanki biri saçlarını güzelce taramış.

İşte beni asıl düşündüren fotoğraf bu oldu.

Çünkü burada söz konusu olan kırışıklıkları Botox’la saklamak değil. Hücrenin kendisine “Sen bir zamanlar daha gençtin” demek.

PEKİ BU GÖZDE ÇALIŞIRSA

SIRA NEREYE GELECEK?

İşte longevity meselesinin insanı heyecanlandıran ve biraz da ürküten tarafı burada başlıyor.

ER-100 glokomlu insanlarda güvenli bulunursa ve gerçekten hasarlı sinir hücrelerinde fonksiyonel bir düzelme işareti verirse şu soru kaçınılmaz olacak:

Neden sadece göz?

Kas hücreleri neden olmasın? Karaciğer? Böbrek? Kalp? Beyin?

Life Biosciences zaten aynı epigenetik restorasyon yaklaşımını başka yaşa bağlı hastalıklara taşıyabilecek sistemler üzerinde çalıştığını söylüyor. (Life Biosciences, Inc.⁠)

Ama burada “150 yıl yaşayacağız” sonucuna atlamak için henüz çok erken.

79  YAŞINDAKİ BENİ NE ZAMAN

50’YE DÖNDÜREBİLECEKSİNİZ

Glokom deneyinin ilk aşaması esas olarak güvenliği araştırıyor. Bir insanın gözündeki bazı hücreleri gençleştirebilmek ile 80 yaşındaki bütün bir insan organizmasını 50 yaşındaki biyolojik duruma döndürmek arasında muazzam bir mesafe var.

Üstelik yaşlanma tek bir düğmeye basılarak gerçekleşmiyor.

DNA hasarı var. Mitokondriler var. Bağışıklık sistemi var. Kanser var. Organların birbirleriyle ilişkisi var.

Yamanaka’nın kendisi de yaşlanmanın yalnızca epigenetik değişikliklerden ibaret olmadığını ve gelecekte muhtemelen birden fazla yaklaşımın birlikte gerekeceğini söylüyor. (National Geographic⁠)

BİR DE BANA SORUN 150 YAŞINA

KADAR YAŞAMAK İSTER MİYİM?

Şimdi gelelim asıl meseleye. İnsan ömrünün 150 yıla çıkması ihtimali beni korkutuyor mu?

Hayır.

Tam tersine, meraklandırıyor.

Ama benim için asıl güzel soru şu:

“150 yaşına kadar yaşayabilir miyiz?” değil. 150 yaşına kadar nasıl yaşayacağız? Son 40 yılını yatağa bağlı geçirerek mi? Yoksa 110 yaşında yüzerek, yürüyerek, âşık olarak, müzik dinleyerek, kitap okuyarak ve hâlâ dünyayı merak ederek mi?”

ASIL DEVRİM ÖLÜMSÜZLÜK

DEĞİL SAĞLIKLI ÖMÜR

Longevity biliminin bana göre asıl devrimi ölümsüzlük olmayacak. Sağlıklı ömrü uzatmak olacak.

İngilizcesiyle healthspan…

Yani hayatımıza sadece yıl eklemek değil; yıllarımıza hayat eklemek.

AMA BİR DE İŞİN PUTİN

VE XI TARAFI VAR

Ve tekrar başa dönüyorum:

Pekin’deki o açık mikrofona…

Putin ve Xi 150 yıllık insan ömründen konuşurken bunu muhtemelen insanlığın büyük bilimsel başarılarından biri olarak görüyorlardı.

Ben ise başka bir şey düşünüyorum.

Tıp insan bedenini gençleştirirken; Demokrasi siyasi sistemleri gençleştiremezse ne olacak?

Bir insan 120 yaşında biyolojik olarak 70 yaşındaki kadar sağlıklı olabilecekse…

Bir devlet başkanı da 60 yıl iktidarda kalmak isteyebilir mi?

Bugüne kadar siyasetin en güçlü demokratik mekanizmalarından biri seçimlerdi.

BİR DE ŞU VAR: BİR GÜN BAŞKAN

BABALAR DA YAŞLANACAK MI

Ama kabul edelim:

Bir başka mekanizma daha vardı.

Biyoloji.

Krallar da diktatörler de başkanlar da sonunda yaşlanıyordu.

Yeni kuşaklara ister istemez yer açılıyordu.

Şimdi bilim ilk defa biyolojinin bu sessiz görevine meydan okumaya hazırlanıyor.

YA ÖLÜMSÜZLÜK DE SINIFSAL

BİR AYRICALIĞA DÖNÜŞÜRSE

Bir soru daha var. Bu tedaviler gerçekten işe yararsa bundan kim yararlanabilecek?

Herkes mi?

Yoksa yalnızca dünyanın en zengin yüzde 1’i ve ülkelerini seçimlerde hesap vermeden babalarının çiftliği gibi yöneten yaşlı liderler mi?

SADECE OLİGARKLARIN VE YAŞLI

LİDERLERİN UZUN YAŞAYACAĞI BİR DÜNYA

Bugün milyonlarca insan basit sağlık hizmetlerine ulaşamazken milyarderlerin hücrelerini 30 yıl gençleştirebildiği bir dünya nasıl bir dünya olur?

National Geographic’in yeni araştırmasında Amerikalıların yaklaşık üçte ikisinin yaşlanmayı tersine çeviren teknolojilerin etik risklerinden ve yalnızca çok zenginlerin erişebileceği bir ayrıcalığa dönüşmesinden endişe ettiği görülüyor. (National Geographic⁠)

GELİR EŞİTSİZLİĞİNDEN

SONRA ÖMÜR EŞİTSİZLİĞİ

Bence 21’inci yüzyılın en büyük eşitsizlik tartışmalarından biri gelir eşitsizliği olmayabilir.

“Ömür eşitsizliği”  yeni sınıf analizlerinin merkezi olabilir.

Bir tarafta 80 yıl yaşayanlar…

Öte tarafta parası olduğu için 120, 130, 150 yıl yaşayanlar…

Atatürk’ün “Biz imtiyazsız, kaynaşmış bir kitleyiz” sözü artık tarihe mi karışacak…”

VE SONUNDA O

ACAYİP SORU

İnsanlık binlerce yıldır ölümsüzlüğü aradı.

Gılgamış aradı. Firavunlar aradı. Simyacılar aradı.

Bugün onların yerini genetikçiler, biyoteknoloji şirketleri ve milyarder yatırımcılar aldı.

Ama ilk defa ellerinde gerçekten işe yarayabilecek bazı araçlar var. Henüz çok başındayız.

ER-100 başarısız da olabilir.

Yamanaka faktörlerinin insan vücudunda yaygın kullanımı düşündüğümüzden çok daha tehlikeli de çıkabilir.

150 yıl hayal olarak da kalabilir.

Ama artık şu soruyu sormanın zamanı geldi:

İNSAN HÜCRESİ GENÇLİK HAFIZASINI HATIRLAYABİLİR, İNSAN DEMOKRASİ HAFIZASINI HATIRLAYABİLİR Mİ

İnsan hücresinin saatini geriye çevirmeyi öğrenirsek insanlığın saatini de ileri götürebilecek miyiz?

Yoksa…

Daha genç hücrelerin içinde aynı eski insan mı yaşayacak?

Ve daha da önemlisi:

Rus ve Çin halkı, Putin ve Xi’yi 150 yaşına kadar başlarında görmek ister mi?

Allahtan bizim bu soruyu bizim için sormamıza gerek yok.

Çünkü bizde seçim var.

Halk isterse kalırlar, istemezse kalamazlar…”

SONUÇ: HANGİ ERTUĞRUL

ÖZKÖK’Ü DAHA ÇOK SEVDİNİZ

Yapay zekanın benim gerçek adımla yazdığı yazı bu.

İtiraf edeyim, güzel yazı.

Benim cesaret edemeyeceğim soruları da sormuş.

Benden güzel kavramlar üretmiş.

Mesela “Ömür eşitsizliği…”

Tek sıkıntı, organik ben daha liberalim, yapay zeka ben daha sosyalist ve sosyal adaletçi…

Bakalım, zamanla benim duygusal organik zekam mı onu ikna edecek, yoksa onun rasyonel yapay zekası mı beni…

Yani “Algoritmama kim hakim olacak?”

Ve siz? Samimi söyleyin…

Hangi Ertuğrul Özkök’ü  daha çok sevdiniz…

Tabi ki, ikisinden de nefret etmek organik zekanızın hakkıdır.

UNUTMAYIN İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINI

YAPAY DEĞİL ORGANİK ZEKA ÇIKARDI

Şu günlerde herkes yapay zekaya düşman ve ondan korkuyor.

Ama şu yazıyı yazan yapay zeka, bugün dünyanın her tarafında köeşeleri istila eden konruşan kafalardan daha mı korkulacak bir şey?

Unutmayın.

İkinci Dünya Savaşını Hitler’in organik zekası çıkardı.

Şu sıralar dünyanın başındaki en insafsız ve acımasız zeka da Netanyahu’nunki…

Suni değil, tastabii bir habislik…