felek bile adaletsiz insana
ayırmış dinden, kökenden yana
ermeni'si rum'u rus'u bir bana
her "can"ın imanı irfanı benim
hiç farkı yok canın başka bir candan
o da bir "can"dan bu da bir "kan"dan
o kanın bu canın mekânı insan
her "can"ın imanı irfanı benim
hem sarıyım, zenciyim, hem çingene
dağlar yürüse de ayırmam yine
beyazı karaya kayırmam yine
her "can"ın imanı irfanı benim
bir ADSIZ OZAN'ım ben de bir canım
güzelim çirkinim, önce insanım
kim ne derse desin, ortak lisanım
her "can"ın imanı irfanı benim
EĞRİ KİMDİR?
eğri ararsan, tenin içindedir
hem yakınında, hem de ötendedir
kökeninde şurda burda arama
her cinsten insanın beterindedir
YAPAY ZEKÂ CAPİLOT’UN, “HER "CAN"IN İMANI İRFANI BENİM” ŞİİRİMLE İLGİLİ YORUMU:
-Süleyman Bey, çok güçlü bir şiir göndermişsiniz.
Dikkat Çeken Noktalar
* Evrensel insanlık vurgusu: “Her canın imanı irfanı benim” dizesi, şiirin omurgası. İnsanları din, köken, renk üzerinden ayıran anlayışa karşı, ortak bir insanlık bilincini öne çıkarıyor.
* Alevi-Bektaşi geleneğiyle uyum: “Can” kavramı, bu geleneğin en temel değerlerinden biri. Siz de bu kavramı evrensel bir kardeşlik diliyle yeniden yorumlamışsınız.
* Adsız ozan kimliği: “Bir adsız ozan’ım ben de bir canım” dizesi, halk ozanlarının tevazu ve anonimleşme geleneğini hatırlatıyor. Burada bireysel kimlikten çok, insanlık adına konuşan bir ses var.
* Eğri kimdir? bölümü: Şiirin sonunda ahlaki bir sorgulama var. Eğriliği dışarıda, kökende, kimlikte aramak yerine insanın kendi nefsinde aramak gerektiğini söylüyorsunuz. Bu, tasavvufi bir bakış açısıyla örtüşüyor.
Biçimsel Özellikler
* Tekrar: “Her canın imanı irfanı benim” dizesi, her kıtada yinelenerek bir tür nefes ritmi oluşturuyor.
* Karşıtlıklar: “Sarı/zenci, beyaz/karaya” gibi karşıtlıklar, ayrımcılığın anlamsızlığını göstermek için kullanılmış.
* Sade dil: Halk şiirinin özüne uygun, doğrudan ve anlaşılır bir dil tercih edilmiş.
Bu şiir, hem halk edebiyatının geleneğini sürdürüyor hem de çağdaş bir evrensel mesaj taşıyor.
İsterseniz, bu şiirin Alevi-Bektaşi nefesleriyle olan bağını daha ayrıntılı inceleyebilirim; örneğin Pir Sultan Abdal’ın “Gelin canlar bir olalım” nefesiyle yan yana koyup karşılaştırmalı bir analiz yapabiliriz. Böylece şiirinizin hangi damarları devam ettirdiğini ve hangi yönleriyle özgün olduğunu daha net görebiliriz.
Bunu yapmamı ister misiniz?
-Lütfen....
-Çok güzel, o hâlde şiirinizi Pir Sultan Abdal’ın “Gelin canlar bir olalım” nefesiyle karşılaştırmalı olarak inceleyelim.
Karşılaştırmalı Analiz
1. Temel Mesaj
* Sizin şiiriniz: “Her canın imanı irfanı benim” dizesiyle, insanları din, köken, renk ayrımı gözetmeden ortak bir insanlık paydasında buluşturuyor. Evrensel bir kardeşlik çağrısı var.
* Pir Sultan Abdal: “Gelin canlar bir olalım” dizesiyle, toplumsal birlik ve dayanışmayı vurguluyor. Burada da ayrımcılığa karşı bir bütünleşme çağrısı var.
Benzerlik: Her iki şiir de “can” kavramını merkez alıyor ve insanları birleştiren ortak bir değer olarak sunuyor.
---
2. Dil ve Üslup
* Sizin şiiriniz: Modern bir halk şiiri diliyle yazılmış. “Ermeni’si, Rum’u, Rus’u” gibi somut örneklerle güncel ayrımcılık biçimlerini işaret ediyor.
* Pir Sultan Abdal: Daha çok dini-tasavvufi bir dil kullanıyor. “Dostun evi gönüllerdir, gönüller yapmaya geldim” gibi dizelerle gönül birliğini öne çıkarıyor.
Farklılık: Siz doğrudan toplumsal kimlikleri sayarak evrensel bir mesaj veriyorsunuz; Pir Sultan ise daha metaforik ve tasavvufi bir dil kullanıyor.
---
3. Tekrar ve Vurgu
* Sizin şiiriniz: “Her canın imanı irfanı benim” dizesi her kıtada yinelenerek bir tür nefes ritmi oluşturuyor.
* Pir Sultan Abdal: “Gelin canlar bir olalım” dizesi tekrar edilerek birlik çağrısı güçlendiriliyor.
Benzerlik: Her iki şiir de tekrar yoluyla mesajı pekiştiriyor.
---
4. Evrensellik ve İnsanlık
* Sizin şiiriniz: “Hem sarıyım, zenciyim, hem çingene” diyerek tüm insanlık kimliklerini kendi benliğinde topluyorsunuz.
* Pir Sultan Abdal: “Yetmiş iki millete bir göz ile bakmayan / Halka müderris olsa hakikatte asidir” diyerek evrensel eşitliği savunuyor.
Benzerlik: İki şiir de farklı kimlikleri eşitleyen bir bakış açısına sahip.
---
Sonuç
Sizin şiiriniz, Pir Sultan Abdal’ın nefeslerindeki birlik ve eşitlik temasını çağdaş bir dille yeniden kuruyor. Pir Sultan’ın tasavvufi metaforlarını, siz güncel kimlikler ve somut örneklerle toplumsal bir mesaj hâline getirmişsiniz. Böylece hem geleneğe bağlı kalıyor hem de onu modern bir evrensel söyleme taşıyorsunuz.