Dün çok ilginç bir şey öğrendim.
Columbia Müzik şirketi 1929 yılında Nazım Hikmet’in şiirlerini taş plağa basmış.
Türkiye’de şiirleri plağa basılan ilk şair Nazım Hikmet olmuş.
Bunu Ali Cabbar’ın yeni çıkan “Fotoroman: Yaşamak Güzel Şey” adlı resimli tarih kitabında okudum.
Ali Cabbar, Deniz Gezmiş’ten sonra şimdi Nazım’ın fotoromanını yapmış.
Bence Deniz Gezmiş kitabından da daha güzel olmuş.
Önümüzdeki günlerde bu kitabı yazacağım.
SPOTİFY LİSTELERİNE BAKIP
TÜRKÜ ÖLDÜ DİYEMEZSİN
Bu girişi yapmamın nedeni, dün T24’te Füsun Sarp Nebil’in benim Spotify yazım üzerine bir yorumunun yayınlanması.
Spotify TOP 50 listesi üzerinden yaptığım değerlendirmeyi hatalı bulduğunu yazıyor.
Kendisine samimi olarak teşekkür ediyorum. Bence çok iyi bir şey yapmış. Bu konuyu tartışalım.
Çünkü streaming üzerinden sinema ve müzik tüketimi artık kültürel hayatımızın en önemli belirleyicilerinden biri haline geldi.
Sayın Nebil, benim Spotify Top 50 listesinden hareketle “yerli müzik egemenliği” sonucuna varmamı hatalı buluyor.
“Spotify listelerinden Türkiye yabancı müzikten kopuyor, kültürel bir kapanma yaşanıyor ya da herkes aynı müziği dinliyor gibi bir sonuç çıkarılamaz. Çünkü yabancı müzik dinleyen ciddi bir kitle Spotify dışında kalıyor, sonucu çıkarılamaz” diyor.
Önce şunu belirteyim.
Bu ülkede yabancı müzik dinleyen bir kişinin Spotify, Apple veya YouTube dışında kalabileceğini hiç sanmıyorum.
SPOTİFY LİSTESİ MÜZİĞİN DİNLENMESİNİ
DEĞİL ŞEKİLLENDİRİLMESİNİ GÖSTERİR
Onun varsayımı şu:
“Platformlar müziğin dinlenmesini değil, şekillendirilmesini gösterir.”
Doğru. Bu görüşe ben de katılıyorum.
Ama “şekillendirme” çağımızın bir müzik tüketim gerçeği.
Ayrıca yeni bir olgu değil.
Eskiden plak satın alırken, radyo dinlerken, orada da plak şirketlerinin ve radyo DJ’lerinin şekillendirme etkisi yok muydu?
Ama şunu da unutmayalım. Bugün insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar çok müzik dinleniyor.
Dolaşıma çıkan şarkı sayısı geçmişle karşılaştırılamayacak kadar devasa.
Mesela ben sadece Spotify üzerinden yılda 40 ile 70 bin dakika arasında müzik dinliyorum.
Geçen yıl 1436 ayrı sanatçıdan müzik dinlemişim.
MÜTEVAZI OLMAYACAĞIM TREND OKUMA
KONUSUNDA ALLAH VERGİSİ YETENEĞİM VAR
Başlamadan önce şunun altını çizeyim.
Ben genelleme yapmıyorum. Öyle bir izlenim verdiysem amacımı aşmışım veya yanlış ifade etmişim demektir.
Yaptığım şey, müzikteki trendleri okumak ve anlatmak.
O konuda mütevazı olamayacağım.
Çünkü kültürel trendler ve fashion konusunda Allah vergisi bir yeteneğim var.
KAÇ KİŞİ KULLANIYOR
BU SPOTİFY’I, APPLE’I
Sayın Nebil diyor ki; sadece Spotify’a bakarak ne dinlenildiği sonucuna varamayız.
Tabii ki öyle…
Ama şu da bir gerçek.
Spotify bugün dünyanın açık ara en büyük müzik platformu.
Şirket ülke bazında abonelik rakamlarını açıklamıyor.
Sayın Nebil Türkiye’deki kullanıcı sayısını 2.6 milyon olarak veriyor.
Ben de bir ChatGPT araştırması yaptım.
Orada referans verilen bir araştırmanın sonucuna göre Türkiye’de haftada en az bir kere Spotify’dan müzik dinlediğini söyleyenlerin sayısı 18-22 milyon olarak veriliyor.
Yine ChatGPT’nin rakamına göre Türkiye’de 5-6 milyon Premium abone var.
Yani para ödeyen abone…
Bu anlamlı ve fikir verecek kadar büyük bir tüketici volümü.
En azından bunun tersini iddia edeceğimiz böyle bir ölçülebilir veri tabanı yok.
SPOTİFY’A APPLE MUSIC VE
YOUTUBE’U DA EKLEYELİM
Diyelim ki, benim verdiğim rakam abartılı.
Ama en az 5-6 milyon insanın bu platforma şu veya bu kadar girdiğini söyleyelim.
Bu küçük bir rakam mı?
Bugün Türkiye’de ölçülebilen müzik dinlenilen en büyük iki mecra Spotify ve YouTube.
Türkiye’de internet penetrasyonu yüzde 90’lara yaklaştı. İnternet kullanıcılarının yüzde 75-80’i aynı zamanda YouTube kullanıcısı.
Buna bir de Apple Music’i ekleyelim.
DİNLEDİĞİMİZ MÜZİK
NERELERDE ÖLÇÜLEBİLİYOR
Yazımda ölçülebilen mecralardan söz ettim.
Bugün hangi şarkıların ne kadar dinlendiğini ölçebileceğimiz şu kanallar var:
(*) BİR Spotify, Apple Music, Deezer ve başka bazı streaming platformları
(*) İKİ YouTube, TikTok gibi video paylaşım platformları
(*) ÜÇ Instagram gibi fotoğraf ve video paylaşım platformları
(*) DÖRT Satılan klasik vinil plak veya CD’ler (Bu çok küçük bir rakam)
RADYOLARDA ŞARKI DEĞİL
REYTİNG ÖLÇÜLEBİLİYOR
Buna radyoları katmıyorum.
Çünkü ölçülebilir streaming platformlar, kişinin tercihine göre çağırdığı şarkıları ölçen mecralar.
Radyolar ise reytingi ölçülen mecralar. Oralarda en çok dinlenilen şarkı değil, en çok çalınan şarkı söz konusu ve şarkı başına ölçüm imkânı yok.
Tamam diyelim ki, sadece Spotify üzerinden bir değerlendirme yapılamaz.
O zaman gelin son hafta Apple Music ve YouTube üzerinden en çok dinlenilen 10 şarkıya bakalım.
APPLE MUSIC BU
HAFTA TOP 10’U
BLOK3 – Kusura Bakma
BLOK3 – Git
BLOK3 – Napıyosun Mesela?
Semicenk – Çıkmaz Bir Sokakta
Manifest – Amatör
Ati242 & BLOK3 – Keşke
Poizi – Perde
Doğu Swag & Çağla – Seni Düşündüm
BLOK3 – Sevmeyi Denemedin
UZI – Zor
Spotify’dan farklı mı?
Değil…
İSTERSENİZ DAHA BÜYÜĞÜNE,
YOUTUBE’UN TOP 10’UNA DA BAKALIM
Daha büyüğüne gidelim.
YouTube’da da en çok izlenilen ilk 10 videonun hepsi Türkçe. Sadece biri yabancı dil ama o da bir Türk DJ’nin sözlerinin hiç önemli olmadığı disko parçası.
Burak Yeter – Tuesday (feat. Danelle Sandoval) — Yaklaşık 1 milyar izlenme
Emrah Karaduman – Cevapsız Çınlama (feat. Aleyna Tilki) — ~611 milyon
Mahmut Orhan – Feel (feat. Sena Sener) — ~539 milyon
Aleyna Tilki – Sen Olsan Bari — ~527 milyon
Gülşen – Bangır Bangır — ~492 milyon
Ben Fero – Demet Akalın — ~468 milyon
Tarkan – Yolla — ~416 milyon
Mümin Sarıkaya – Ben Yoruldum Hayat — ~397 milyon
Reynmen – Ela — ~383 milyon
Çağatay Akman – Gece Gölgenin Rahatına Bak
YouTube’da da çok ağır bir Türkçe şarkı hâkimiyeti var.
Türkçe pop Spotify ve Apple’a göre biraz fazla.
Üstelik burada milyara dayanan dinlenme rakamları var.
BU HAFTA RADYOLARDA
EN ÇOK ÇALINAN 10 ŞARKI
Türkiye radyolarına gelince…
Burada şarkı bazında ölçüm yapılamıyor. Daha çok şarkıyı yayınlayan radyonun reytingi üzerinden değerlendirmeler var.
O nedenle benim için “ölçülebilir” kategorisine girmiyor.
Ama ChatGPT’nin hangi kaynaklardan yaptığını bilmediğim sıralamasına göre Türkiye radyolarında en çok çalınan ilk 10 şarkı şunlar:
Mert Demir – Ateşe Düştüm
Emir Can İğrek – Bir Karanfil
Simge – Aşkın Olayım
Mabel Matiz – Düldül
Sefo – Tutsak
Melike Şahin – Diva Yorgun
Derya Uluğ – Yansıma
Gökhan Türkmen – Bal
Oğuzhan Koç – Aşk Beni Yendi
Edis – Arıyorum
Radyolarda yine şarkıların hepsi Türkçe.
Ancak burada Türk popunun ağırlığı biraz artmış.
TÜRKÜ VE TÜRK SANAT MÜZİĞİ
ARTIK MİLLİ MÜZİĞİMİZ DEĞİL
Tekrar ediyorum.
Bunlar ölçülebilir kaynaklardan gelen veriler.
Rakamlar bugüne kadar müzik tarihinde hiçbir zaman ulaşamadığımız büyüklükte.
Ben de bunlara bakıp bir trend belirliyorum ve diyorum ki;
Türkiye müzikte kendi diline kapandı.
Dünyanın başka hiçbir ülkesinin ölçülebilir platformlarında müzikte böyle bir tek dil homojenliği yok.
Türkü ve Türk sanat müziği artık günlük müzik kataloğumuzdan çıktı.
Türküler Ankara barlarına ve düğünlere sığındı.
Oralarda da ancak diskolaşarak ve hip hoplaşarak, yani coverlanarak varlığını sürdürebiliyor.
SAYIN NEBİL TEKNOLOJİK BİR YORUM YAPIYOR AMA
ÖLÇÜLMÜŞ VERİ ÜZERİNDEN BİR ŞEY SÖYLEMİYOR
Füsun Sarp Nebil’in kariyerine bakınca internet veri analizi konusunda bana göre daha uzman bir geçmişe sahip olduğunu görüyorum.
Ancak yazısında müzik dinleme ile ilgili daha çok teknolojik genel yorumlar var.
Ölçülmüş veri üzerinden bir tür “CSI profiler’ı” gibi çalışarak yorum yapıyor.
Yani müzik dinleme mecralarının izleyici profilini veriyor.
NE VE TÜRKİYE’NİN YÜZDE KAÇI
Spotify kullanıcısının yaş grubunu 40 yaş altı olarak veriyor.
İyi de bu nüfus Türkiye’nin yüzde 60’ı.
Yani Spotify en azından bu yaş grubunun tüketim davranışları konusunda bir izlenim veriyor.
Hadi 15 puanını henüz müzik dinleme yaşına gelmemiş nüfus kabul edin.
Geriye yüzde 45 kalıyor.
Böyle bir profilden ve kullanıcı volümünden hareketle trend okuması yapılamaz mı…
ALGORİTMANIN ORGANİK VE ORGANİK
OLMAYAN ÇALIŞMA MEKANİĞİ
Diyor ki;
“Bu döngüsel popülerlik (feedback loop) konusunu şöyle özetleyebiliriz; bir şarkı organik ya da organik olmayan şekilde biraz dinlenir. Algoritma bunu ‘trend’ olarak algılar ve daha çok kişiye önerir. Daha çok dinlenir ve listeye girer ve daha da çok dinlenir. Bu mekanizma, çeşitliliği daraltır, tek tip akımları büyütür.”
Bu varsayım doğru olabilir. Ama böyle de olsa neticede yine o parça dinlenmiyor mu?
ALGORİTMA BİZE HOŞLUK YAPMAK
İSTEYEN BİR TEKNOLOJİK YALAKA
Ayrıca algoritma dediğimiz şey bizden çok bağımsız bir şey değil.
Tam aksine “yalaka” bir sistem.
Bizim hangi şarkıları sevdiğimizi belirliyor, sonra bize hoşumuza gidecek şarkıları sunuyor.
Yani bir anlamda bizim müzik tercihimizi agrandize ediyor.
“Bot hesapların” etkisine gelince…
Yapay zekânın gelişmesi sayesinde platformlar artık botların etkisinden arındırılmış rakamları verebiliyor.
Geriye, şarkısı listelerde yükselemeyen şarkıcıların şikâyetleri ve bahaneleri kalıyor.
GÖRÜŞÜMDE ISRAR EDECEĞİM BU ÖLÇÜLEBİLİR
VERİ BİZE TREND OKUMA İMKÂNI VERİYOR
Kısaca ben görüşümde ısrar edeceğim.
Çünkü elimde bu trend konusunda oldukça büyük volümde ölçülmüş veri var.
Ama Sayın Nebil’in yazısında ölçülmüş bir veri yok.
Oysa uzmanlık alanı ona böyle verilere ulaşma imkânı veriyor.
YENİ PROVOKASYON: NAZIM MI
BÜYÜK ATTİLA İLHAN MI
Burada durmayacağım.
Bu hafta iki provokatif gözlem daha yapacağım.
Önce bir soru:
Sizce hangisi daha büyük şairdir?
Nazım Hikmet mi, Attila İlhan mı?
Nazım Hikmet hayranlarını sinirlendirecek bir soru ve eminim cevabım daha da sinirlendirecek.
BENİM CEVABIM: ATTİLA İLHAN
NAZIM’DAN DAHA BÜYÜK ŞAİR
Nazım Hikmet, 1929’da şiirlerini taş plağa bastıran ilk Türk şairiydi.
1991’de ikinci bir devrim oldu ve bu defa 33’lük vinil plağa basıldı.
Ama asıl volüm devrimi 2010’larda yapıldı ve Nazım Hikmet’in şiirleri Spotify’a kondu.
Aynı yıllarda Attila İlhan’ın şiirleri de kondu.
Bugün baktığımızda Nazım’ın en çok dinlenen şiiri “Ceviz Ağacı” olmuş.
Spotify üzerinden 401 bin kişi dinlemiş.
Attila İlhan’ın en çok dinlenen şiiri ise “Ben Sana Mecburum…”
800 bin kere dinlenmiş.
Yani dijital tüketimde Attila İlhan daha büyük şair.
İKİNCİ PROVOKASYON: FERDİ ÖZBEĞEN
ZEKİ MÜREN’DEN DAHA BÜYÜK ŞARKICI
Ferdi Özbeğen mi daha büyük şarkıcı, Zeki Müren mi?
Türk sanat müziği tutkunlarını delirtecek bir cevap vereyim.
Ferdi Özbeğen daha büyük şarkıcı.
Çünkü Zeki Müren’in en çok dinlenilen şarkısı “Ah Bu Şarkıların Gözü Kör Olsun” 29 milyon kere dinlenmiş.
Ferdi Özbeğen’in en çok dinlenen şarkısı ise “Dönsen Bile” 83 milyon kere dinlenmiş.
ARTIK DİJİTAL BÜYÜKLÜK
DİYE BİR BÜYÜKLÜK DE VAR
Yani artık istesek de istemesek de “dijital büyüklük” diye bir şey var ve bunu ölçme imkânlarımız mevcut.
Gerisi teknolojik yorumlar ve şahsi yargılarımızla desteklenen genel değerlendirmeler.
Ama tabii ki siz kendi gönlünüzden Nazım Hikmet’i ve Zeki Müren’i daha büyük şair ve sanatçı olarak kabul edebilirsiniz.
Benim de hiç itirazım olmaz.
Ama Top 20’deki BLOK3 şarkısı ne anlama geliyor, işte o konuda iddialıyım.