Seçim barajı tartışmaları neden şimdi başladı? Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli ne mesaj verdi? Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi siyaset bilimci Profesör Barış Doster ve İstanbul Okan Üniversitesi Öğretim Üyesi Profesör Mithat Baydur sorularımızı yanıtladı.
YÜZDE 10 NASIL GELDİ?
Önce dünyanın en yüksek seçim barajlarından biri olan yüzde 10'un Türkiye'ye girişini ele alarak başlayalım. Yüzde 10'luk seçim barajı 1980 darbesinden sonra, 10 Haziran 1983 tarihinde postalların gölgesinde kabul edildi. Dönemin askeri vesayeti ‘siyasette istikrar'ı sağlamak için baraj uygulamasına geçildiğini belirtiyordu.
1983 yılından bu yana aralıklarla ama düzenli olarak baraj tartışılıyor.
KONU NEDEN YENİDEN GÜNDEMDE?
MHP Lideri Devlet Bahçeli 14 Ocak tarihinde “Makul düzeye indirilmeli ve siyasi partilerin ittifak kurması halinde de uygulanmalıdır.” açıklamasında bulunmuştu.
Bahçeli'ye yanıt AKP Grup Başkanı Naci Bostancı'dan geldi. Bostancı, “Esasen seçim sistemi, baraj meselesi, meclis içtüzüğü, etik kanun bunlar bizim de üzerinde çalıştığımız ve nihayetinde cumhur ittifakı olarak görüşme ve müzakereler tekemmül ettikten sonra kamuoyu ile paylaşmayı düşündüğümüz konular, son derece önemli ve yerinde tespitler.” değerlendirmesini yapmıştı.
Sözcü Gazetesi Ankara Temsilcisi Saygı Öztürk'e konuşan İyi Parti Genel Başkanı Meral Akşener ise baraj tartışmalarıyla ilgili “Barajı konuşan iktidar yolcu demektir.” ifadelerini kullanmıştı.
MHP Lideri, Devlet Bahçeli zaman zaman açıklamaları ile siyasette gündemi belirliyor.
‘KOALİSYONU TEŞVİK EDİYOR’ DİYE KALKTI
Türk siyasetinin efsane ismi Bülent Ecevit'in siyasi danışmanlığını yapmış olan Profesör Mithat Baydur, 1961-1983 yılları arasında uygulanan nispi temsil sistemi ile yüzde 1 oy alan partilerin bile Meclis'e girebildiğini belirtirken bu sistemin ‘koalisyon hükümetlerine teşvik ediyor' gerekçesiyle kaldırıldığını söylüyor.
Profesör Barış Doster 1961'deki anayasa değişikliği sonucunda 1965 yılında yapılan seçimlerin Türkiye'deki ‘en adaletli' seçim sonuçlarına sahne olduğunu aktarıyor.
Yüzde 10 seçim barajının darbeci bir zihniyetin ürünü olduğunu vurgulayan Doster, “Bu sistem büyük partilere yarar. Aldığı oyun çok üstünde bir milletvekili sayısına ulaşmasının önünü açar. Buna aşkın temsil denir. Temsilde adaleti değil, yönetimde istikrarı sağlamak adına bu kadar yüksek bir oran konulmuştur. Fakat ilerleyen süreçte, beklenen sonucu vermediği de görülmüştür. Partiler ittifak yaparak veya bağımsız aday çıkarmak yoluyla, yüzde 10 barajını aşmanın bir yolunu bulmuşlardır” değerlendirmesinde bulunuyor.
Tarih: 5 Mayıs 2018 | CHP, İYİ Parti ve Saadet Partisi, ittifak protokolünü Yüksek Seçim Kurulu’na verdi. Buna göre 3’lü ittifakın içerisinde bulunmayan Demokrat Parti, İYİ Parti’ye destek verecek. İttifakın adı da ‘Millet İttifakı’ oldu. Fotoğraf: DHA
İSTANBUL GİBİ METROPOLLERDE DE SEÇİM BARAJI UYGULANDI
Prof. Dr. Baydur, 1983 yılından sonra uygulanmaya başlayan yüzde 10 seçim barajının yanı sıra, İstanbul gibi büyük metropollerin seçim bölgelerinde de yüzde 20 barajının uygulandığını ifade etti ve süreci şöyle açıkladı: İstanbul'da örneğin, milletvekili çıkarabilmek için, Türkiye genelinde önce yüzde 10 barajını geçeceksiniz, ardından 1., 2. ya da 3. bölgede yüzde 20 barajını aşacaksınız. Yani istikrar adına milyonlarca oy heba olacaktı. Bu durumda oy ve tercihlerinin TBMM'de temsil edilemediğini gören seçmende “siyasal ilgisizleşme” ve “devlete bağlılık” konusunda önemli bir törpülenmeye yol açacaktı.
SEÇİM BARAJININ YÜZDE 5'E DÜŞÜRÜLMESİ NE ANLAMA GELİR?
Seçim barajının yüzde 5'e düşürülmesi de bugün kulislerde konuşulanlar arasında. Profesör Baydur bu düzenlemenin oyları düşen iktidara yakın partilerin barajı geçmeleri için yapılabileceği kanısında.