ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın tetiklediği petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş küresel ekonomiyi tehdit ederken, G7 ülkeleri acil petrol rezervlerinin ortak şekilde piyasaya sürülmesini gündemine aldı.
İngiliz Financial Times gazetesinin haberine göre, G7 maliye bakanları, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol ile birlikte bugün New York saatiyle 08.30’da yapılacak acil bir toplantıda İran savaşı sonrası petrol piyasalarında yaşanan gelişmeleri değerlendirecek. Konuya yakın kaynaklara göre toplantıda stratejik petrol rezervlerinden koordineli bir şekilde petrol salınması ihtimali ele alınacak.
Görüşmelere aşina kişilere göre, aralarında ABD’nin de bulunduğu üç G7 ülkesi şimdiden bu fikre destek verdi.
G7 ülkeleri, ABD, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya ve Birleşik Krallık'tan oluşuyor.
400 MİLYON VARİL KULLANILABİLİR
IEA’nın 32 üye ülkesi, petrol fiyat krizlerinde kullanılmak üzere oluşturulan kolektif bir acil durum sistemi kapsamında stratejik petrol rezervleri tutuyor. ABD’li bazı yetkililerin, toplam 1,2 milyar varillik rezervin yaklaşık yüzde 25-30’una denk gelen 300 ila 400 milyon varillik bir ortak salımın uygun olabileceğini düşündüğü belirtiliyor.
Toplantı, ABD Başkanı Donald Trump’ın Körfez’deki savaşın başlamasından bu yana hızla yükselen petrol fiyatlarını kontrol altına alması yönündeki baskıların arttığı bir dönemde gerçekleştiriliyor. ABD’de ortalama benzin fiyatı pazar günü itibarıyla galon başına 3,45 dolara yükseldi. Bu rakam bir hafta önce 2,98 dolar seviyesindeydi ve fiyatların daha da artabileceği ifade ediliyor.
Son bir haftada petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş küresel çapta etkiler yaratırken, enflasyon baskısını artırarak dünya genelinde ekonomik büyümeye zarar verme riski taşıyor.
EN HASSAS ÜLKELER
Çin, Hindistan, Güney Kore, Japonya, Almanya, İtalya ve İspanya en büyük ham petrol ithalatçıları arasında yer alıyor ve fiyat şoklarına karşı en hassas ülkeler arasında bulunuyor.
Uluslararası petrol göstergesi Brent petrolünün fiyatı Asya işlemlerinde pazartesi günü yüzde 24 artarak varil başına 116,71 dolara yükseldi. ABD ham petrolü West Texas Intermediate (WTI) ise yüzde 28 artışla 116,45 dolara çıktı.
G7'nin acil petrol zirvesi haberi üzerine, petrol fiyatlarında kısmi geri çekilme yaşandı.
Acil petrol rezervleri, 1974 yılında Arap petrol ambargosunun ardından petrol fiyatlarında yaşanan sert yükseliş ve Batı dünyasında ortaya çıkan ciddi yakıt sıkıntılarının ardından kurulan IEA sistemi kapsamında oluşturuldu. Bu rezervler, büyük petrol tüketicisi ülkelerin enerji piyasasında yaşanabilecek ciddi şoklara karşı hızlı şekilde müdahale edebilmesini amaçlıyor.
5 KEZ REZERV SATIŞI OLDU
IEA üyesi ülkeler kuruluşundan bu yana beş kez kolektif rezerv salımı gerçekleştirdi. Bunların son ikisi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası petrol fiyatlarında yaşanan yükselişi dengelemek amacıyla 2022 yılında yapılmıştı.
IEA, salı günü yaptığı acil toplantıda ortaya çıkabilecek petrol arz krizine karşı atılabilecek adımları değerlendirdi. Toplantı için hazırlanan bir belgede ajansın petrol piyasalarının istikrarını desteklemek için “harekete geçmeye hazır olduğu” belirtildi.
Söz konusu belgede IEA ülkelerinin kamuya ait petrol stoklarının 1,24 milyar varilin üzerinde olduğu, buna ek olarak yaklaşık 600 milyon varillik sektör stoklarının da gerekirse piyasaya ek arz sağlayabileceği ifade edildi.
ASLAN PAYI ABD VE JAPONYA'DA
Bu stokların, IEA ülkelerinin toplam petrol talebinin yaklaşık bir aylık bölümünü ve net ithalatlarının ise 140 günden fazlasını karşılayabileceği belirtiliyor. ABD ve Japonya, toplam 1,24 milyar varillik kamu stokunun yaklaşık 700 milyon variline sahip.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, Trump’ın enflasyonu düşürme ve enerji maliyetlerini azaltma vaatlerini de zora sokuyor. Trump, özellikle iç politikadaki hayat pahalılığı sorunları yerine dış politikaya fazla odaklandığı gerekçesiyle bazı Cumhuriyetçiler tarafından eleştiriliyor.
Trump ise pazar akşamı Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda petrol fiyatlarındaki yükselişle ilgili endişeleri küçümsedi. Trump, “İran’ın nükleer tehdidinin ortadan kaldırılmasıyla petrol fiyatları hızla düşecek. Kısa vadeli petrol fiyatları ABD ve dünya için güvenlik ve barış adına ödenen küçük bir bedeldir. Aksini düşünenler yalnızca aptallardır” ifadelerini kullandı.
BORSALARDA SERT DÜŞÜŞ
Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş Asya borsalarında da satışlara yol açtı. Vadeli işlemlere göre ABD borsalarının da bugün sert düşüşlerle açılması bekleniyor. Bu durum finansal piyasalardaki stresi artırma riski taşıyor.
Stratejik petrol rezervlerinin kullanılmasının gündeme gelmesi, Trump yönetiminin geçen hafta yaptığı “piyasayı dengelemek için rezerv kullanımına gerek yok” açıklamasından geri adım atılması anlamına geliyor. Ancak enerji analistleri, son bir haftada petrol fiyatlarında görülen rekor artışın politika yapıcıları stratejik stokları devreye almaya zorladığını belirtiyor.
KÜRESEL EKONOMİ İÇİN ÇÖKÜŞ UYARISI
Katar Enerji Bakanı Saad el-Kaabi ise cuma günü Financial Times’a verdiği röportajda savaşın “dünya ekonomilerini çöküşe sürükleyebileceği” uyarısında bulundu ve Körfez’deki enerji ihracatçılarının birkaç gün içinde üretimi durdurabileceğini öngördü.
Rapidan Energy Group da dün yayımladığı değerlendirmede IEA üyesi ülkelerin stratejik petrol stoklarını piyasaya sürmeleri yönünde “yoğun baskı altında kalacağını” belirtti.
IEA’nın tam üyesi olmayan Çin’in de büyük petrol rezervlerine sahip olduğu biliniyor. Analistler, Pekin’in son 12 ayda artırdığı petrol stoklarının 1,1 ila 1,4 milyar varil arasında olduğunu ve bunun ülkenin petrol ithalatının yaklaşık 140 günlük bölümünü karşılayabileceğini tahmin ediyor.