ABD ile İran arasında 28 Şubat 2026’da "Operation Epic Fury" (Destansı Öfke Operasyonu) adıyla başlayan çatışmalar, Batı Asya’daki dengeleri değiştirirken küresel enerji piyasasını da sarstı. Küresel petrol ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’na İran tarafından mayın döşenmesi ve ABD ablukasıyla kapanması, dünya genelinde yaklaşık 16 milyon varillik arz açığına yol açtı.
Nisan ayının son günlerinde Brent petrolün 125 dolar seviyesine yükselmesi, enerji ithalatına bağımlı Türkiye ekonomisini dış şoklara karşı daha kırılgan hale getirdi.
TCMB’NİN PETROL TAHMİNİ GEÇERSİZ KALDI
TCMB’nin 2026 yılı Enflasyon Raporu’nda baz aldığı 58,8 dolarlık ortalama petrol fiyatı varsayımı, yaşanan gelişmelerle birlikte geçerliliğini yitirdi. Petrol fiyatlarının 125 dolar seviyesine çıkması, ekonomi yönetiminin öngörülerini önemli ölçüde etkiledi.
Hesaplamalara göre petrol fiyatlarında her 10 dolarlık kalıcı artış, Türkiye’nin yıllık enerji faturasına yaklaşık 5 milyar dolar ek yük getiriyor. Mevcut fiyat seviyesi dikkate alındığında, toplam enerji maliyetinin ciddi biçimde yükselmesi bekleniyor. Orta Vadeli Program’da (OVP) 2026 yılı için 75,7 milyar dolar olarak öngörülen enerji ithalatının daha yüksek seviyelere çıkabileceği değerlendiriliyor. Bu gelişmenin cari açık ve döviz kurları üzerinde baskı oluşturacağı belirtiliyor.
ENFLASYON ÜZERİNDEKİ ETKİ ARTIYOR
Petrol fiyatlarındaki sert yükselişin enflasyon üzerindeki etkisinin de güçlü olacağı öngörülüyor. TCMB verilerine göre petrol fiyatlarında yüzde 10’luk artış, yaklaşık 12 ay içinde enflasyonu 1 puan artırıyor. Fiyatların mevcut seviyelerde kalması halinde, yıl sonu enflasyonu üzerinde enerji kaynaklı ek baskı oluşması bekleniyor. Bu çerçevede yapılan hesaplamalarda yıllık enflasyona yaklaşık 10–12 puanlık ek baskı oluşabileceği hesaplanıyor.
Mart ayında yeniden uygulamaya alınan “eşel mobil” sistemi kapsamında ÖTV indirimiyle fiyat artışlarının sınırlandırılması hedeflendi. Ancak petrol fiyatlarındaki yükselişin büyüklüğü nedeniyle bu mekanizmanın etkisinin sınırlı kalabileceği ifade ediliyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artışın ulaştırma maliyetleri üzerinden genel fiyatlara yansıması bekleniyor.
125 dolar seviyesindeki petrol fiyatları eşel mobil sisteminin koruma kapasitesinin büyük ölçüde aşındığı, sistemin kısmen devam etmesine rağmen bütçe üzerindeki yükün hızla arttığı ve fiyat artışlarını sınırlama etkisinin zayıfladığı ifade ediliyor.
Eşel mobil etkisinin yükselen fiyatlarla törpülenmesi ve vergi düzenlemesine gidilmemesi ile enflasyonun yüzde 48–55 bandına yükselme ihtimali öne çıkıyor. Söz konusu senaryoda büyüme üzerinde aşağı yönlü risklerin arttığı, ekonomik aktivitede yavaşlama ile birlikte stagflasyon riskinin de belirginleştiği değerlendiriliyor.
TÜİK VERİLERİNDE GECİKMELİ ETKİ
Nisan ayı sonunda yükselen petrol fiyatlarının, açıklanacak enflasyon verilerine sınırlı ölçüde yansıyacağı değerlendiriliyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) veri toplama yöntemine göre fiyatlar ayın belirli bir dönemini kapsayan ortalamalar üzerinden hesaplanıyor.
Ayın son günlerinde yaşanan hızlı fiyat artışlarının ortalamalara sınırlı etki etmesi nedeniyle, söz konusu yükselişin mayıs ve izleyen aylarda daha belirgin şekilde hissedileceği belirtiliyor. Enerji maliyetlerindeki artışın gıda ve temel tüketim kalemlerine yansımasının da devam etmesi bekleniyor.