Geçen Salı günü Beyoğlu’nda, “Dün, Bugün, Yarın” filminde, Sophia Loren’in canlandırdığı Adelina’nın yaşadığı Napoli’yi hatırlatan sokaktaki bir binanın kapısından giriyordum.
Kapıda “Piramid Galerisi” yazıyordu.

KAPIDA AKLIMA GELEN
İKİ KÜÇÜK KIZ ÇOCUĞU

Kapıdan girerken aklıma bu ay Amerika’da yeni çıkan kitaplardan biri geliyor.
Daha doğrusu o kitapta anlatılan iki kız çocuğu…
Catherine Ostler’in yazdığı “The Renoir Girls: A Hidden History of Art, War and Betrayal” adlı kitaptı.
Türkçeye çevirirsek, “Renoir Kızları: Sanat, Savaş ve İhanetin Gizli Hikâyesi” diyebilirim.
Kitabın henüz kendisini okumadım.
Ama New York Times’ta geniş bir tanıtım yazısı vardı, onu okudum. Kitabı da ısmarladım.

ZENGİN MAHALLEDEKİ EVİN KAPISINI
ÇALAN SİYAHLAR GİYMİŞ BİR ADAM

Hikâye, Paris’in ve dünyanın sanat anlayışını değiştiren 1879’daki “Salon” denilen en önemli sanat sergisinden 2 yıl sonra başlıyor.
O yılın ilkbaharında bir gün, siyahlara bürünmüş, biraz eski püskü giyimli ve yanında büyük çanta taşıyan bir adam Paris’in zengin ve şık Montaigne Bulvarı’ndaki zarif bir binanın kapısını çalıyor.
Bu adam ünlü ressam Renoir’dır.
Paris Sergisi’nde büyük başarı kazanınca, Fransa’nın zengin aileleri ona portre ısmarlamaya başlamışlardır.

ANVERSLİ CAHEN AİLESİNİN İKİ KIZININ
TABLOSU ARKA ODALARDA SAKLANDI

Girdiği bina, Anversli Cahen ailesinin evidir.
Ünlü ressam, ailenin iki küçük kızının resimlerini yapmak üzere davet edilmiştir.
Nedense aile bu tabloyu hiç sevmemiş ve evin hiç görünmeyen bir yerinde adeta saklamıştır.
Oysa bu tablo dünya sanat tarihine “Pembe ve Mavi: İki Kız” adıyla geçecek ve bugün Brezilya’daki Sao Paulo Sanat Müzesi’nin en kıymetli eseri olacaktır.
Hayatına “Beğenilmediği için kapalı odalarda saklanmış” bir sanat eseri olarak başlayan tablo, sonradan böyle görkemli bir hayata sahip olmuştur.

O İKİ GENÇ KIZIN VE AİLESİNİN HAYATI
RENOIR TABLOSU KADAR ŞANSLI OLMADI

Ancak hayata çok varlıklı bir ailenin şanslı kızları olarak başlayan Anversli kızların sonraki hayatı hiç de öyle olmadı.
Her zengin ailenin hüzünlü bir sonu vardır.
Servet gider, geriye insan harabeleri bırakır.
Nitekim o ailenin kızlarının sonraki yılları da öyle oldu.
Ailenin üçüncü kuşağından insanların bazıları Auschwitz’te Naziler tarafından katledildi.
Piramid Galerisi’nden girerken, kafamda işte bu hikâye vardı.

BEN 10 YIL GEÇ GELİŞTİM
O İSE 10 YIL ERKEN GELİŞTİ

Bedri Baykam’ın her yıl yepyeni bir yaratıcılık mekânı hâline gelen bu 1968 nostaljisi galerisinde de bir başka sanatçı ile ilgili olağanüstü hikâyeler dinleyeceğim hiç aklımdan geçmemişti.
Bedri benden 10 yaş küçüktür.
Ben biraz geç, o haddinden fazla erken geliştiği için, duygusallık yaşlarımız eşitlendi.
Yıllardır ne zaman bir araya gelsek, sanki aynı yaştaymışız gibi duygusal bir harmoniyi buluruz.
Sanki onunla aynı yıllarda aynı yaştaymışız gibi yaşamışızdır.

AVIGNONLU KIZLARIN EN MAHREM
ODASINA GİZLİCE BİR ZİYARET

Bedri şimdi yine çok yaratıcı bir projeyi gerçekleştirdi.
Bir Picasso kitabı yazdı ve aynı zamanda bu kitabın bir de sergisini yaptı.
Girişinde Hasan Bülent Kahraman’ın çok güzel bir ön söz yazısı var.
Kitabı Türkçe, Fransızca ve İngilizce yazdı.
Ama adı İngilizce.
“Baykam on Picasso: Les Demoiselles Revisited”
(Baykam’dan Picasso Üzerine: Genç Kızları Yeniden Ziyaret)
Adından da anlayacağınız gibi bu kitabın ve serginin merkezinde Picasso’nun başeseri sayılan “Avignonlu Kızlar” tablosunu görüyoruz.

FELSEFİ KERHANE
TABLOSU MU BU

Bedri’nin ilginç bir dünya tasarımı vardır.
Her odayı mahrem, her sanatsal mekânı mahrem ilişkilerin yaşandığı bir arka oda gibi görür.
Avignonlu Kızlar tablosunu ilk yaptığında gören bazı arkadaşları ona “Felsefi Kerhane” adını takmışlar.
Sanatçının Mavi Dönemi’ni başlatan şaheseridir bu.
Ama bu eserin arkasında da tıpkı Renoir’ın tablosu gibi trajik bir başlangıç hikâyesi var.

YANİ BU VALİZ GERÇEKTEN
PİCASSO’NUN O VALİZİ Mİ

Bedri büyük ve çok heyecanlı bir hikâye anlatıcısı…
Sergi, bu tablonun etrafında Picasso’nun en önemli yıllarının hikâyesi.
Bedri bunu kendi çizdiği tablolar, kolajlar ve yıllar boyu topladığı çok ilginç eşyalarla adeta 4 boyutlu bir hâle getirmiş…
Mesela tablonun önünde büyük bir valiz duruyor.
Bedri, “Picasso’nun Paris’e gelirken taşıdığı valiz” diyor.
Şüpheyle bakıp, “Gerçek mi şimdi bu?” diyorum.
“Gerçek olmadığını söyleyen biri varsa ve ispatlarsa düzeltmeye hazırım” diyor.
Bence zekice bir cevap.
“Yalanlanamayacak bir taklidi” diyorum içimden.

KENDİNİ VE BENİ TABLOLARIN İÇİNE
YERLEŞTİRİP O BÜYÜK HİKÂYEYİ ANLATTI

İşte o gün, onunla yıllardır süren arkadaşlığımızın bana sağladığı müthiş bir imtiyazı yaşadım.
Beni serginin ana salonunda büyük bir tablonun önüne oturttu.
Ve beni ve kendi hayatını da bu hikâyenin parçası hâline getirerek, kendi gözünden ve deneyimlerinden bir Picasso hikâyesi anlattı.
Bir buçuk saat boyunca bir Türk sanatçısının gözünden ve hayatından, çok büyük bir dünya devi sanatçının olabilecek en renkli ve en sübjektif hikâyesini dinleme şansına sahip oldum.
Benim için gazeteciliğin ve uzun sürmüş bir dostluğun en güzel imtiyazıydı.

KEŞKE SAMSUNG VEYA LG GİBİ DEV
EKRAN ÜRETİCİLERİ SPONSOR OLSA

Bunu 8-10 kişilik bir gruba da yapmalısın dedim.
Sergiyi gezenler için bunun bir video gösterimi de var.
Ama Samsung ve LG gibi dev LED ekran üreticileri sponsor olsa da bu sergi özel bir salonda anlatılsa…
Çok uzun bir hikâyeydi.
Her tablonun önünde bana çok ilginç hikâyeler anlattı.
Bir bölümü gerçek, bir bölümü kendi muhayyilesinin ürünleri…
Dinlerken içimden Rod Stewart’ın “Every Picture Tells a Story” (Her resim bir hikâye anlatır) şarkısını söylüyordum.
Şimdi sözü ona bırakıyorum.

MAVİ DÖNEMİNİN ARKASINDAKİ
DEPRESİF ARKADAŞ TRAJEDİSİ

Picasso’nun gerçek hikâyesi Paris’e gelişi ile başlar.
Çünkü orası, sanatçının “Mavi Dönemi”nin başladığı yerdir.
O dönem çok trajik bir olayla başlıyor.
Picasso’nun İspanya’da başlayan çok büyük bir arkadaşlığı var.
Dönemin ressam, şair ve bohem sanatçılarından biri olan Carles Casagemas.
Arkadaşlıkları 1899’da Barcelona’da başlar.
Sonra Paris’e gelirler. Aynı atölyeyi paylaşırlar.

KARŞILIK BULAMAYAN
BİR ERKEĞİN HİKÂYESİ

Casagemas o yıllarda Germaine Gargallo isimli bir resim mankenine âşık oldu.
Ancak karşılık bulamaz.
Casagemas depresif bir karaktere sahiptir.
Karşılık bulamaması onu daha da derinden etkiler.
İşte öyle günlerden birinde Picasso’nun dünyaya bakışını değiştirecek trajik bir olay yaşanır.
Picasso bir süreliğine Barcelona’ya dönmüş, Casagemas ise Paris’te kalmıştır.
Picasso yokken Paris’te öyle bir olay yaşanacaktır ki…
Her şey değişecektir.