Ekonomi yönetimi, haftanın son işlem günü gece yarısı art arda açıklanan makroihtiyati önlemlerle piyasalara Haziran 2023 öncesini hatırlatan bir tablo sundu. Önce düzenlemeler duyuruldu, ardından bu düzenlemelerin gerekçelerini içeren ikinci bir açıklama geldi.

BDDK VE TCMB’DEN EŞ ZAMANLI DÜZENLEMELER

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), kredi kartı limitleri, ilk konut alımına yönelik teminat yapısı, kart ve kredi borçları ile kredili mevduat hesaplarına ilişkin bir dizi düzenleme açıkladı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ise yabancı para krediler ve kredili mevduat hesaplarının büyümesine yönelik değişikliklere gitti.

BDDK’nın toplam kredi kartı limiti 400 bin TL’nin üzerinde olan ve kullanılmayan limiti bulunan kart sahiplerine yönelik “limit azaltımı” kararı piyasalarda tepkiyle karşılandı. Kurum, bu düzenlemenin yasadışı bahisle mücadele kapsamında alındığını savundu.

BDDK’NIN İLK AÇIKLAMASI GECE YARISI GELDİ

BDDK, makroihtiyati önlemlere ilişkin ilk açıklamasını geçen cuma günü saat 23.57’de yayımladı. Açıklamada, finansal istikrarın güçlendirilmesine yönelik koordineli kararlar doğrultusunda bireysel kredi kartları ve ihtiyaç kredilerinin yeniden yapılandırılması, kredi kartları ile kredili mevduat hesaplarının limitlerinin belirlenmesi ve konut kredilerinde kredi değer oranına ilişkin değişiklikler yapıldığı belirtildi.

KREDİ KARTI LİMİTİ VE GELİR İSPATI ŞARTI

BDDK’nın açıklamasına göre kart sahibinin tüm bankalardaki toplam kredi kartı limiti, ilk yıl için aylık ortalama gelirin en fazla iki katı, ikinci yıldan sonra ise dört katı olabilecek. Yeni kart çıkarılması veya mevcut kartların limit artırımlarında yalnızca aylık ya da yıllık ortalama gelir dikkate alınacak ve gelir düzeyi bankalarca ispata elverişli belgeler üzerinden teyit edilecek.

EN TARTIŞMALI MADDE: KREDİ KARTI LİMİT “BUDAMASI”

Düzenlemeler arasında en fazla eleştiri alan başlık kredi kartı limitlerine ilişkin değişiklik oldu. Buna göre, kart hamillerinin tüm bankalardaki toplam kredi kartı limitlerinin 400 bin TL’nin üzerinde olması halinde, son bir yıl içindeki en yüksek harcamanın yapıldığı hesap kesim tarihindeki kullanılmayan limitlerin bankalarca kısmen azaltılması kararlaştırıldı.

Bu kapsamda:

• Toplam kredi kartı limiti 400 bin TL’nin üzerinde ve 750 bin TL’nin altında olanların kart limitleri, kullanılabilir limitin en düşük olduğu dönemdeki tutarın yüzde 50’si kadar azaltılacak.
• Toplam kredi kartı limiti 750 bin TL’nin üzerinde olanların kart limitleri ise aynı yönteme göre yüzde 80 oranında düşürülecek.

Limit azaltım işlemleri 15 Şubat’a kadar tamamlanacak. Bankalar, tüm kart limitlerini 1 Ocak 2027’ye kadar müşterilerin aylık ya da yıllık ortalama gelirleriyle uyumlu hale getirecek.

Limit düşüşü sonrası tüm bankalardaki toplam kredi kartı limiti 400 bin TL ve altına gerileyen kart sahipleri için 15 Şubat sonrasında yapılacak limit artış taleplerinde 400 bin TL’ye kadar gelir ispatı aranacak, bunun üzerindeki artışlarda ise finansal skorlama esas alınacak.

BDDK, bu uygulamayla düşük limitli dar ve orta gelirli kart kullanıcılarının mevcut limitlerinin korunacağını, yüksek fakat aktif kullanılmayan limitlerin ise gelir düzeyiyle uyumlu hale getirileceğini savundu. Ayrıca düzenlemenin dolandırıcılık risklerini azaltacağı ve kullanılmayan limitlerin sınırlandırılması yoluyla yasadışı bahisle mücadeleye katkı sağlayacağı ifade edildi.

“ACİL” HARCAMALAR VE ELEŞTİRİLER

Ancak piyasa bu gerekçelere ikna olmadı. Eleştirilerde kredi kartının ilave bir satın alma gücü yaratmadığı, yalnızca beklenen gelirin öne çekilmesini sağlayan bir ödeme aracı olduğu vurgulandı. Özellikle okul taksitleri, sağlık harcamaları gibi beklenmeyen ve yüksek tutarlı ödemelerde kredi kartı limitlerinin hayati öneme sahip olduğu dile getirildi.

Uzmanlar, kredi kartının da bir kredi türü olduğunu, kart limitinin ise ödeme kabiliyetini yansıttığını ve bunun en sağlıklı şekilde bankalar tarafından ölçülebileceğini belirtti. Ödeme kapasitesi olan bir kullanıcının bugüne kadar limitini kullanmamış olmasının, gelecekte kullanmayacağı anlamına gelmeyeceği ifade edildi. Limitlerin azaltılmasının, bu tür harcamaların sistem dışına çıkmasına ve nakit ya da alternatif kanallara yönelmesine yol açabileceği uyarısı yapıldı.

15 ŞUBAT’A KADAR TÜKETİM ARTIŞI ENDİŞESİ

Limitlerin 15 Şubat’a kadar belirlenecek olması, bu süre içinde kart limitlerini doldurmak amacıyla yüksek harcamaların yapılabileceği endişesini de beraberinde getirdi. Bu durumun dezenflasyon sürecini olumsuz etkileyebileceği yönünde değerlendirmeler öne çıktı.

İKİNCİ AÇIKLAMA GELDİ

Tepkilerin ardından BDDK ikinci bir açıklama yayımlamak zorunda kaldı. Bu açıklamada söz konusu kararların, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile TCMB koordinasyonunda bir paket halinde alındığı belirtildi. Düzenlemelerin temel amacının tüketicinin korunması, alt gelir gruplarının desteklenmesi, yasadışı bahisle mücadele ve uluslararası düzenlemelere uyum olduğu vurgulandı.

İLK KONUT KREDİLERİNDE TEMİNAT DEĞİŞİKLİĞİ

BDDK’nın kararlarına göre konut kredilerinde kredi tutarının teminat olarak alınan konutun değerine oranında birinci el–ikinci el ayrımı kaldırıldı. 2010 sonrası inşa edilen ve asgari C enerji sınıfına sahip konutlar avantajlı kredi değer oranı kapsamına alındı. Bu düzenlemeyle enerji verimliliği yüksek ve görece depreme dayanıklı yeni konutların alımı ile ilk konutunu edinecek tüketicilerin desteklenmesi hedeflendi. En az bir konutu bulunanlar için ise oranların yüzde 75 azaltılarak uygulanmasına devam edilecek.

KART KULLANICILARININ YÜZDE 75’İ ETKİLENMEYECEK

BDDK, kredi kartı limitlerine ilişkin düzenlemenin kart kullanıcılarının yüzde 75’ini etkilemeyeceğini açıkladı. Aralık 2025 itibarıyla 40,7 milyon tekil kredi kartı kullanıcısı bulunduğu, bunların 30,6 milyonunun yani yüzde 75’inin 400 bin TL’nin altında limite sahip olduğu kaydedildi.

750 bin TL’nin altında limite sahip kullanıcıların toplam kart sahipliği içindeki payı yaklaşık yüzde 90 olarak açıklanırken, 750 bin TL’nin üzerinde limite sahip kullanıcıların toplam limitten aldığı payın yüzde 48 olduğu, bu grubun doluluk oranının ise yaklaşık yüzde 20 seviyesinde bulunduğu belirtildi. 400 bin TL limite sahip kullanıcıların limitlerinde herhangi bir kesinti yapılmayacağı vurgulandı.

KART VE İHTİYAÇ KREDİLERİNDE YENİDEN YAPILANDIRMA

BDDK düzenlemesine göre dönem borcu kısmen ya da tamamen ödenmemiş bireysel kredi kartları ile ödemesi 30 günden fazla gecikmiş ihtiyaç kredileri, yapılandırma tarihindeki borç bakiyesi üzerinden, borçlunun üç ay içinde başvurması halinde azami 48 ay vadeyle yeniden yapılandırılabilecek.

KMH’LARA HEM LİMİT HEM BÜYÜME SINIRI

Bireysel müşterilere ait kredili mevduat hesaplarında (KMH) yeni açılışlar ve limit artışlarında KMH limiti, müşterinin bankalarca belgelenmiş aylık ortalama gelirinin en fazla iki katı olacak. Kullanılmayan KMH limitleri için bankaların sermaye yeterliliği hesaplamasında yükümlülükler artırılırken, eğitim harcamaları bu limit hesabından muaf tutuldu.

TCMB ise tüketicilere tahsis edilen KMH’lar için sekiz haftalık dönemler itibarıyla yüzde 2 büyüme sınırı getirdi.

DÖVİZ KREDİLERİNE DAHA SIKI SINIR

Merkez Bankası, makroihtiyati çerçeveye ilişkin duyurusunda sıkı parasal duruşu desteklemek amacıyla zorunlu karşılık uygulamasında değişikliklere gidildiğini açıkladı. Buna göre yabancı para kredilerde sekiz haftalık büyüme sınırı yüzde 1’den yüzde 0,5’e indirildi. Uzmanlar, enflasyonun yüksek seyri nedeniyle faiz indiriminin sınırlı kaldığını, bu nedenle yabancı para kredileri ve sermaye girişlerini dengeleyici önlemlerin devreye alındığını ifade etti.